TẦM QUAN TRỌNG CỦA VAN AN TOÀN TRÊN HỆ THỐNG ÁP LỰC? TẠI SAO CẦN KIỂM TRA VAN AN TOÀN ĐỊNH KỲ

1. TÌM HIỂU VỀ VAN AN TOÀN

Van an toàn (tiếng Anh: Safety Valve) là thiết bị cơ khí tự động dùng để xả bớt chất lỏng, khí hoặc hơi ra khỏi hệ thống khi áp suất vượt quá giới hạn cài đặt cho phép.

Chức năng và Vai trò

Bảo vệ hệ thống: Ngăn chặn tình trạng quá áp gây nổ, vỡ đường ống, bồn chứa hoặc hư hỏng thiết bị.
Duy trì ổn định: Tự động cân bằng lại áp lực vận hành bên trong hệ thống.
Đảm bảo an toàn: Là bộ phận bắt buộc trên các hệ thống áp lực như lò hơi, bình tích khí nén, hệ thống thủy lực

Nguyên lý hoạt động cơ bản

Khi áp suất trong hệ thống nằm trong giới hạn an toàn, van được giữ đóng kín.
Khi áp suất vượt ngưỡng cài đặt, lực đẩy của lưu chất thắng được lực nén của lò xo (hoặc đối trọng), làm đĩa van mở ra để xả bớt áp suất dư.
Khi áp suất hạ về mức an toàn, lò xo đẩy đĩa van đóng lại để hệ thống kín hoàn toàn

2. CÔNG DỤNG QUAN TRỌNG CỦA VAN AN TOÀN

Van an toàn trên hệ thống áp lực đóng vai trò là "chốt chặn cuối cùng" có công dụng tự động xả bớt lưu chất (khí, hơi, hoặc chất lỏng) ra ngoài khi áp suất bên trong hệ thống vượt quá ngưỡng giới hạn cho phép đã được cài đặt sẵn

Các công dụng chính của van an toàn

Bảo vệ thiết bị: Ngăn chặn tình trạng quá áp giúp tránh nguy cơ nổ, vỡ ống dẫn, móp méo bồn chứa hoặc hư hỏng các thiết bị đắt tiền trong dây chuyềN
Đảm bảo an toàn lao động: Giảm thiểu tuyệt đối các tai nạn cháy nổ do áp suất quá tải gây nguy hiểm cho người vận hành trực tiếp.
Ổn định vận hành: Giúp hệ thống tự động cân bằng lại áp lực. Khi áp suất hạ về mức an toàn, van sẽ tự đóng lại để duy trì chu trình làm việc bình thường mà không cần sự can thiệp thủ công

3. NHỮNG LỖI NGUY HIỂM, THƯỜNG GẶP CỦA VAN AN TOÀN

Các lỗi thường gặp nhất của van an toàn trên thiết bị áp lực gồm có rò rỉ, không mở khi quá áp, không đóng lại được sau khi xả, và sai lệch áp suất cài đặt.

3.1. Van an toàn bị rò rỉ (Xì hơi/nước nhẹ)

Dấu hiệu: Van có tiếng xì nhẹ liên tục hoặc rò rỉ môi chất ra ở đầu xả dù áp suất trong hệ thống chưa đạt mức cài đặt (hiện tượng simmering)
Nguyên nhân: Cặn bẩn bám vào bề mặt làm kín (đĩa van và đế van/seat), hoặc bề mặt này bị mài mòn, xước do ma sát hoặc ăn mòn hóa học. Lò xo bị yếu đi cũng làm lực nén không đủ chặt
Cách khắc phục: Vệ sinh, làm sạch cặn bẩn định kỳ; mài phục hồi hoặc thay thế đĩa van và đế van nếu bị hỏng nặng

3.2. Van an toàn không mở khi áp suất vượt ngưỡng

Dấu hiệu: Áp suất trong bình chịu áp lực đã tăng quá mức giới hạn an toàn nhưng van không chịu xả áp
Nguyên nhân: Lò xo bên trong bị kẹt, gỉ sét, mòn hoặc mất độ đàn hồi; cặn bẩn bám kết dính chặt đĩa van với thân; hoặc do vặn sai mức áp suất cài đặt ban đầu
Cách khắc phục: Kiểm tra, giật thử van định kỳ (nếu loại có tay giật), tháo ra vệ sinh hoặc thay thế lò xo, hiệu chỉnh lại chính xác áp suất mở

3.3. Van an toàn không đóng lại được sau khi xả

Dấu hiệu: Sau khi xả áp để hạ áp suất hệ thống về mức bình thường, van vẫn mở liên tục và làm thoát hết môi chất ra ngoài.
Nguyên nhân: Lò xo bị kẹt lệch, gãy không đẩy ngược đĩa van về vị trí kín ban đầu, hoặc có dị vật kẹt cứng giữa khe hở làm kín.
Cách khắc phục: Kiểm tra hành trình của trục van, làm sạch dị vật, thay mới lò xo hoặc thay thế toàn bộ van nếu lò xo biến dạng vĩnh viễn

3.4. Áp suất cài đặt bị sai lệch (Set pressure drift)

Dấu hiệu: Van mở sớm hơn hoặc muộn hơn nhiều so với thông số thiết kế ban đầu.
Nguyên nhân: Lò xo bị giãn mỏi do sử dụng lâu năm hoặc do nhiệt độ làm việc của thiết bị áp lực quá cao làm thay đổi tính chất vật liệu lò xo
Cách khắc phục: Hiệu chỉnh lại ốc định vị áp suất trên van; nếu không đạt yêu cầu thì bắt buộc phải kiểm định và thay lò xo mới phù hợp với quy định an toàn vận hành thiết bị áp lực

4. KIỂM ĐỊNH VAN AN TOÀN

Trong mục 3, chúng tôi đã nêu rõ những lỗi mà Van an toàn hay gặp phải, tiềm ẩn những rủi ro nguy hiểm tới con người, hệ thống áp lực của thiết bị. Do đó, việc kiểm định kiểm tra kỹ thuật an toàn của van an toàn đúng quy định là hết sức cần thiết.

Phòng ngừa cháy nổ: Khi áp suất vượt mức cho phép, van tự động xả bớt áp để tránh quá áp dẫn đến nổ thiết bị.
Đảm bảo độ chính xác: Kiểm tra xem van có mở đúng áp suất thiết kế và đóng kín khít sau khi xả hay không, tránh rò rỉ hóa chất hay khí độc.
Tuân thủ pháp luật: Thuộc nhóm thiết bị áp lực bắt buộc phải kiểm định định kỳ theo quy định của nhà nước để đảm bảo an toàn lao động.
Kéo dài tuổi thọ thiết bị: Phát hiện sớm các lỗi kỹ thuật để căn chỉnh hoặc sửa chữa kịp thời.